Nicel araştırma yöntemi, olgu ve olaylardan yola çıkarak bu olgu ve olaylar arasında sayısal ilişkiler kurulmasına imkan sağlayan araştırma yöntemidir. Bu araştırma türünde, evreni (population) temsil eden bir örneklem (sample) bulunmaktadır. Bu örneklem üzerinden araştırılmakta olan konuyla ilgili sonuçlar elde edilmektedir. Örnekleme sayısal özellikleri içeren “ne kadar”, “kaç defa”, “ne sıklıkta” ve “ne kadar zamanda” gibi sorular sorulmaktadır. Nicel yöntemde elde edilen sonuçlar tekrar elde edilebilir. Nicel analizlerde öznel müdahaleler söz konusu olmayıp, ortaya çıkan sonuçlar objektiftir. Nicel araştırmada asıl amaç evrenin özelliklerini yansıtan örneklemi incelemek ve örneklemden yola çıkarak evreni sayısal verilerle ifade etmektir. Nicel araştırmanın avantajlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:
- Nicel araştırmada olay ve vakalar arasındaki ilişkiler sayısal veriler ile kurulmaktadır.
- Nicel araştırmanın çıkış noktası araştırma problemidir. Tüm analizler bu araştırma problemine göre yapılır.
- Nicel araştırma ile elde edilen sonuçlar tekrar elde edilebilir.
- Nicel araştırma objektiftir.
Nicel araştırmanın avantajları olduğu gibi sınırlılıkları da mevcuttur:
- Evreni kesin olarak temsil eden örneklem temin etmek çoğu zaman zordur.
- Anket ile toplanan veriler her zaman evrenin özelliklerini yansıtmayabilir.
- Ölçülen veriler dışındaki veriler dikkate alınmaz.
Nicel yöntemde kullanılan araştırma yöntemleri deneysel yöntem, betimsel yöntem, bağıntısal yöntem ve nedensel yöntemdir.
Deneysel Yöntem: Deney konusu olan insan ya da nesneye, gerçek doğal koşullarından farklı faktörler uygulayarak, bu faktörün deney konusu üzerindeki etkisinin incelendiği yöntemdir. Bu yöntemde deney grubu ve kontrol grubu olmak üzere iki grup vardır. Deney grubu, deneye konu olan insan ya da nesneye farklı bir faktör uygulanması ile elde edilir. Deney grubu ve kontrol grubu arasındaki farklılıklar tespit edilerek, uygulanan faktörün etkisi ortaya koyulur. Deneysel yöntemde iç geçerlilik (bağımlı değişkendeki değişmelerin, bağımsız değişken tarafından açıklanabilirliği) ve dış geçerlilik (bağımlı değişkendeki değişmelerin evrene genellenebilirliği) hesaplamaları yapılarak değişkenler arasındaki ilişkiler ortaya koyulur.
Betimsel Yöntem: Betimsel yöntemde araştırma konusunun mevcut durumu ortaya koyulmaktadır. Betimsel yöntemde elde edilen veriler, değiştirilmeden olduğu gibi yansıtılmaktadır. Bir konu hakkında farklı kişilerle yapılan görüşmelerin analizi betimsel analiz yöntemine örnektir. Bu analiz yönteminde aynı soruya farklı uzmanlar ya da denekler tarafından verilen cevaplar incelenmekte ve sınıflandırılmaktadır. Betimsel analiz sürecinde görüşme veya gözlem yoluyla elde edilen veriler tanımlanmakta ve doğrudan aktarmalarla desteklenmektedir.
Bağıntısal Yöntem: Bağıntısal yöntemde birden fazla değişken arasındaki ilişkinin durumu tespit edilmektedir. Bu yöntemde bir evrenin özelliklerini taşıyan bir örneklem oluşturulmakta ve bu örneklemden veriler elde edilmektedir. Verilerin elde edilmesi için bir anket formu kullanılabilir. İlkokul öğrencilerinin Tarih derslerindeki başarılarıyla Matematik dersindeki başarılarının karşılaştırılması bağıntısal yönteme örnektir.
Nedensel Yöntem: Örneklemin belli özelliklerine göre ayrılarak farklılaştırılması ve bu farklılaşan grupların birbiriyle karşılaştırılması nedensel yöntem olarak ifade edilir. Örneklemin yaş, cinsiyet, eğitim durumu gibi benzer özelliklerine göre farklılaştırılmasından sonra analiz edilmesi gerekmektedir. Bu sayede cinsiyete göre, yaşa göre veya eğitim durumuna göre gibi ayrımlar yapmak mümkün olur. Sosyal bilimlerde çoklu değişkenlerin analizinde kullanılan bir model olan nedensellik yöntemi, bağımsız regresyon ve faktör analizlerini birleştirerek, değişkenlerin birbirleri arasındaki ilişkiye bakmaktadır.

